راحی آموزشی : انسان برای انجام دادن هر فعالیتی نیازمند
طرح و نقشه ای است تا مراحل و اقدامات اجرایی در آن به خوبی مشخص شده باشد
. هر فعالیت هدفمندی الزاماً به برنامه ی صحیحی همراه با ملاحظات همه ی
جوانب نیازمند است . این موضوع در امر آموزش بسیار قابل اهمیت است و معلمان
، در مقام طراح اموزشی ، باید برای تدوین یک برنامه ی مناسب ، مهارت و
توانایی کافی داشته باشند . در این زمینه ، وظایف مهم یک معلم کارآمد عبارت
است از :
1- توانایی و صلاحیت کافی برای طراحی فرآیند تدریس
2- توانایی و مهارت کافی برای اجرای برنامه تدوین شده
3- آگاهی و مهارت کافی برای کنترل و ارزیابی آموخته ها
در طراحی آموزشی اولین قدم تدوین اهداف آموزشی و پرورشی
است و با توجه به اینکه اهداف تعلیم و تربیت از نظر ساختار کلی،درجات و
سطوح متفاوتی دارد، بعضی از آن ها کلی هستندو جنبه آرمانی دارند و برخی از
آنها آنقدر جزئی و خردند که درکلاس درس و دررفتار های دانش آموزان متجلی می
گردند طبقه بندی مطلوبی از آن ها ارائه می دهیم .
الف- اهداف آرمانی
*- تحکیم ایمان به خدای یکتا و اختصاص حاکمیت و تشریع او و لزوم تسلیم در برابر امر او .
*- تربیت انسان هایی صالح ، درست کار و معتقد ، بر اساس معیار های الهی .
*- افزایش ارزش های اسلامی در جامعه جهت رسیدن به یک انسان متعالی
*- ایجاد زمینه های مناسب برای بروز استعداد های بالقوه ی افراد جامعه
ب- اهداف کلی تعلیم و تربیت : این اهداف ، ذیل اهداف آرمانی قرار دارند ، ولی کلی بودن آن ها تا حدودی نمایان است
ب-1) اهداف اعتقادی : نمونه ای از این اهداف اعتقادی به قرار زیر است
*- تقویت ایمان و اعتقاد به مبانی اسلامی و بسط بینش الهی بر اساس قرآن کریم و سنت پیامبر و ائمه معصومین .
*- پرورش روح عبودیت و بندگی خداوند و روحیه ی مبارزه با کفر ، شرک ، نفاق و همه ی مظاهر آن .
*- پرورش روحیه ی جهاد ، ایثار و شهادت در راه حفظ عزت و بقای اسلام .
*- تقویت ایمان به حیات آخروی و اعتقاد به نقش اعمال انسان و شفاعت اولیا و ائمه ی اطهار در آن حیات .
*- تعمیق شناخت و ایمان به غیب و پرستش خدا با الهام از ذکر ، تعبد ، توکل ، دعا ، شکر گذاری ، تلاوت قرآن ...
ب- 2 )-اهداف اخلاقی: نمونه ای از این اهداف اخلاقی به قرار زیر است.
*- شناخت ، پرورش و هدایت استعداد های افراد در جهت اعتلای فرد و جامعه
*- پرورش روحیه ی اعتماد به نفس ، استقلال شخصیتی و نفی اتکا به دیگران
*- پرورش روحیه ی تعبد آگاهانه ، یاد خدا و التزام عملی به احکام و آداب اسلامی
*- پرورش روحیه نظم و انضباط
*- تزکیه و تهذیب نفس و رشد فضایل و مکارم اخلاقی بر اساس ایمان به خدا و تقوای اسلامی
*- ایجاد زمینه ی لازم برای خودشناسی به منظور خدا شناسی .
*- پرورش روحیه ی توجه به فضایل ، پرهیز از منکرات و رذایل اخلاقی
ب-3)- اهداف علمی و آموزشی: نمونه ای از این اهداف علمی و آموزشی به قرار زیر است
*- تقویت روحیه ی تعلیم و تربیت مستمر و فراهم آوردن زمینه ای مناسب برای آن
*- شناخت اسرار جهان آفرینش و قوانین طبیعت در حکم آیات
الهی به منظور پیش برد دانش ، معرفت و استفاده از علوم و فنون و تجارب
پیشرفته بشر
*- تعمیم آموزش برا تمام افراد لازم التعلیم و محو بی سوادی
*- آموزش علوم و فنون و مهارت های مورد نیاز فرد و جامعه
*- گسترش شناخت و توانا یی های فکری ، علمی و فنی با استفاده از تجارب و دست آورد های بشر ، ضمن تاکید بر استقلال فرهنگی
*- تقویت روحیه ی پرسش گری ، مباحثه و کوشش برای یافتن پاسخ مجهولات
*- تقویت قوه ی بیان ، نگارش و زیبا نویسی در زبان و ادبیات فارسی .
ب-4)- اهداف فرهنگی و هنری: نمونه ای از این اهداف فرهنگی و هنری به قرار زیر است
*- شناخت ، پرورش و هدایت ذوق و استعداد های هنری و زیبا شناختی .
*- شناساندن زیبایی های جهان آفرینش به منزله ی مظاهر جمال و کمال الهی
*- شناساندن هنر اسلامی و هنر های ملی و جهانی و پرورش روحیه ی حفظ میراث فرهنگی .
*- شناساندن فرهنگ و آداب و سنن مطلوب جامعه ی اسلامی به منظور حفظ و ترویج آن ها و دفع سنن و رسوم منحط و خرافی .
*- شناساندن تاریخ ، فرهنگ و تمدن اسلامی .
ب- 5)- اهداف اجتماعی: نمونه ای از این اهداف اجتماعی به قرار زیر است
*- پرورش روحیه ی پاسداری از قداست و استواری بنیان روابط خانواده بر پایه حقوق و اخلاق اسلام.
*- پرورش روحیه ی تحقق بخشیدن به قسط و عدالت اجتماعی و اقتصادی اسلام و پاسداری از آن .
*- پرورش روحیه ی پذیرش نظم و روابط گروهی
*- پرورش روحیه ی مقدم شمردن مصالح اجتماعی بر منافع فردی
*- پرورش روحیه ی مسئولیت پذیری و اهتمام به امور اجتماعی و مشارکت در فعالیت های دینی و فرهنگی و اجتماعی
ب-6) اهداف سیاسی و نظامی : نمونه ای از این اهداف سیاسی و نظامی به قرار زیر است
*- تربیت روحیه ی پذیرش حاکمیت مطلق خداوند به جهان و
انسان و آشنایی با روش ها و شیوه های اعمال این حاکمیت در جامعه بر اساس
اصل ولایت فقیه .
*- ایجاد روحیه ی اعتقاد به ائتلاف و اتحاد و تلاش در جهت
تحقق الفت و وحدت فرهنگی ، سیاسی ، نظامی ، اقتصادی مسلمانان و تعهد
برادرانه نسبت به همه ی آنان و حمایت از مستضعفان جهان .
*- آموزش فنون دفاع غیر نظامی و ورزش های رزمی و پرورش روحیه ی سلحشوری به منظور حفظ کیان اسلام و تقویت بنیه ی کشور
*- تقویت روحیه ی احساس مسئولیت و شرکت فعالانه در سرنوشت سیاسی کشور
*- تعمیق شناخت وجوه استکبار جهانی ، استضعاف ملل محروم و روابط سیاسی بین المللی
ب- 7) اهداف اقتصادی : نمونه ای از این اهداف اقتصادی به قرار زیر است
*- توجه به اهمیت رشد اقتصادی در حکم وسیله ای برای رسیدن به رشد و تکامل معنوی .
*- ایجاد آمادگی و توانایی به تناسب سن ، جنس ، استعداد و علاقه در جهت اشتغال مولد در بخش های کشاورزی ، صنعت و خدمات
*- ایجاد روحیه ی ساده زیستن ، صرفه جویی ، قناعت و پرهیز از اسراف و تبذیر و مصرف زدگی و تجمل گرایی
*- شناخت و شناساندن احکام اقتصاد اسلامی و پیروزیروحیه ی عمل بر آن ها .
*- تقویت شناخت منافع اقتصادی کشور و شیوه های صحیح استفاده از آن ها
ب- 8) اهداف جسمی – زیستی : نمونه ای از این اهداف جسمی - زیستی به قرار زیر است
*- تامین سلامت جسمی و روانی از طریق فراهم آوردن لوازم ،
شرایط و محیط مناسب برای تربیت بدنی ، ورزش ، بهداشت جسمی و روانی و
تفریحات سالم
*- آموزش و رعایت بهداشت فردی و جمعی
*- بررسی روحیه ی توجه به ورزش و بهداشت جسمی و روانی به مثابه زمینه ای برای رشد معنوی انسان .
اهداف کلی درس : از آنجا که اهداف تعلیم و تربیت و خط مشی
سیاست های آموزشی آن بسیار کلی است دستیابی به آنها مشکل می نماید
بنابراین برای این که بتوانیم اهداف کلی تعلیم و تربیت را محقق سازیم ،
باید آن ها را به چند هدف کلی درسی تقسیم کنیم .
این اهداف ، همه هدف های درسی را در همه ابعاد یادگیری ( شناختی ، عاطفی و روانی –
حرکتی ) در بر می گیرد و برای طراحان آموزشی ( معلم ) اهمیت ویژه ای دارد ،
زیرا اکثر فعالیت های آن ها بر این اهداف بنا شده است و رسیدن به اهداف
کلی درسی در یک تدریس ، نیازمند رسیدن به اهداف جزئی آن است که فرآیند
نسبتاً پیچیده ای است
اهداف آموزش علوم تجربی
به طور کلی هدف آموزش علوم تجربی در دوره ی آموزش عمومی (
ابتدایی و راهنمایی ) آن است که دانش آموزان را برای یادگیری مادام العمر
آماده کند به عبارت دیگر ، هدف کلی آموزش علوم ، ایجاد مهارت و توانایی کسب
سواد علمی و فناورانه در دانش آموزان است بنابراین اهداف آموز علوم تجربی
را می توان در سه حیطه ی اصلی و اساسی تقسیم بندی گرد
*- دانستنی های ضروری : داشتن اطلاعاتی درباره ی اصول و قوانین چهار زمینه ی اصلی علوم تجربی
*- مهارت های ضروری: پرورش مهارت و توانایی های دانش آموزان و آموختن راه یادگیری به آنان
*- نگرش های ضروری: نگرش به معنای تمایل به اقدام در مسیری
معین است . نگرش های ما باور های عمیقی هستند که در اندیشه ی ما جای گرفته
اند . اهمیت نگر شها از دانستنی ها و مهارت ها بیش تر است .نگرشها نوع
نگاه و عملکرد ما را نسبت به افراد و محیط پیرامون مان تعیین می کنند نگرش
ها دارای سه مولفه اند
الف- جزء دانشی: شامل آگاهی فرد درباره ی یک موضوع است
ب- جزء عاطفی : دوست داشتن یا نداشتن موضوعی یا کسی را شامل می گردد و درجات متفاوتی از احساسات را مشخص می کند .
ج- جزء کنشی : که شامل چیزی است که فرد احساسات خود را در مورد آن ابراز می کند یا مانع از آن می شود
در درس علوم تجربی یک سلسله نگرش های خاص وجود دارند که در
موضوع درسی به خصوص باید گنجاده شوند نظیر : نگاه دانش آموز به علم ،
نحوه ی تفکر و اندیشیدن دانش آموز ، تفکر نقاد ، تفکر منطقی ، ارج گذاری به
شواهد و یافته ها و ... نگرش ها و ویژگی های شخصی زیر در کلیه مراحل اموزش
علوم تجربی اهمیت دارند : کنجکاوی ، آمادگی برای پذیرش عدم قطعیت ،
بازنگری نقادانه ، پشتکار ، خلاقیت و ابتکار ، فکر باز ، حساسیت به عوامل
محیطی زنده و غیر زنده و همکاری با دیگران.
تغییر نگرش های از راه های متفاوتی صورت می گیرد :
الف- تغییر نگرش اجباری : که محصول پاداش و تنبیه و تحریم و مجازات است و سریع و گاه لحظه ای است و دام ندارد .
ب- تغییر نگرش مشارکتی: که از طریق همیاری روی می دهد .
این نوع تغییر نتیجه ی الزام و تعهد است ، آرام و تدریجی است و مداوم و
پایدار است که می تواند نگرش مربوط به رشد حرفه ای یا شخصی باشد
برای تغییر نگرش ، به جای برخورد و رویارویی ، باید رویکرد تدریجی را پیش گرفت . که شامل موارد تقلید ، هم خوانی و تقویت است
تقلید : ( الگوسازی ) کسب الگو از طریق مشاهده ی رفتار های دیگران ( معلم و مربی ) صورت می گیرد .
هم خوانی : مربیان و معلمان باید از خوشایندی دو موقعیت
نسبت به هم آگاه باشند و برای حذف خستگی ، ناراحتی ، ناامیدی ، خجالت و ...
از موقعیت یادگیری اقدام کنند .
تقویت : شامل بازخورد است . ضروری است به رفتار های صحیح دانش آموزان واکنش نشان داده ، پاداش داده شود
هدف های تربیتي علوم :
1- ایجاد روح علمی و علاقه به تحقیق و پژوهش در شاگردان
2- عادت دادن شاگردان به حل مسائل از طریق علمی
3- مطالعه و بررسی تاثیر علوم و فناوری در شئون زندگی انسان
4- مطالعه و بررسی حقایق علمی در زمینه های مختلف و فهم پدیده های طبیعی و اجتماعی از طریق علمی
5- ارزیابی و بررسی افکار و عقاید ، عادات ، تمایلات ، آداب و رسوم ، ارزش ها و سنت های علمی با توجه به اصول و موازین علمی
6- استفاده از مطالعات علمی برای سازگار کردن فرد با زندگی جمعی
7- مبارزه با خرافات و موهومات
منابع :
روش های فعال و اکتشافی در آموزش ........................... تالیف : منوچهر فضلی خانی
کارمایه ی معلم ( آموزش علوم تجربی مبتنی بر رویکرد تربیتی
منبع مطلب فوق وبلاگ http://isfoloum.blogfa.com می باشد
